Китобхона — чароғи маърифат дар роҳи хизмати гумрукӣ

35 соли Истиқлолияти давлатӣ — 35 соли созандагӣ, эҳёи арзишҳои миллӣ, рушди илму маориф ва таҳкими давлатдории навини тоҷикон. Дар ин давраи пурифтихор Тоҷикистон роҳи пешрафтро тай намуда, дар баробари дигар соҳаҳо ба рушди фарҳанг, маърифат ва худшиносии миллӣ таваҷҷуҳи хосса зоҳир менамояд.

Дар ин раванд китобу китобхонӣ ҷойгоҳи махсус доранд. Зеро китоб на танҳо сарчашмаи дониш, балки воситаи муҳими ташаккули ҷаҳонбинӣ, худшиносӣ ва маърифати инсон аст. Насле, ки китоб мехонад, таърихи худро беҳтар мешиносад, арзишҳои миллиро бештар дарк мекунад ва ба оянда бо нигоҳи созанда менигарад.

Аз ин ҷост, ки дар низоми мақомоти гумруки кишвар низ китобхона ҳамчун як гӯшаи маърифат, дониш ва худомӯзӣ аҳамияти муҳим дорад.

Хазинаи дониш дар ниҳоди соҳавӣ

Китобхона дар ҳама давру замон ҳамчун хазинаи дониш ва фарҳанг нақши муҳим доштааст. Агар дар ҷомеа китобхонаҳо макони ҳифзу интиқоли мероси маънавӣ бошанд, дар як ниҳоди соҳавӣ онҳо ҳамзамон метавонанд ба маркази иттилоотӣ ва омӯзишӣ табдил ёбанд.

Китобхонаи соҳавии Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ маҳз бо чунин ҳадаф фаъолият мекунад. Он барои кормандон шароити мусоиди мутолиа, омӯзиш ва дастрасӣ ба адабиёти соҳавӣ, ҳуқуқӣ, илмӣ, таърихӣ ва фарҳангиро фароҳам меорад.

Китобхонаи мақомоти гумрук аз 17 рафи китоб иборат буда, дар он маҷмӯи васеи адабиёти гуногун гирд оварда шудааст. Дар рафҳои он асарҳои бадеӣ, илмӣ, таърихӣ, фарҳангӣ, ҳуқуқӣ ва адабиёти соҳавӣ ҷой гирифтаанд. Ин ганҷинаи маънавӣ барои баланд бардоштани сатҳи дониш, васеъ намудани ҷаҳонбинӣ ва такмили маърифати кормандон заминаи мусоид фароҳам меорад.

Яке аз хусусиятҳои муҳими китобхона гуногунзабон будани фонди он мебошад. Дар баробари китобҳои ба забони тоҷикӣ нашршуда, дар китобхона адабиёти забонҳои хориҷӣ низ мавҷуд аст. Ин имконият медиҳад, ки кормандон бо осори адибону донишмандони тоҷик дар баробари дастовардҳои илму фарҳанги ҷаҳонӣ ва андешаҳои муосир низ ошно шаванд.

Дар ин ҷо асарҳои адибони классик ва муосири тоҷик, осори таърихиву фарҳангӣ, китобҳои марбут ба ҳуқуқ ва фаъолияти мақомоти гумрук, инчунин адабиёти тарбиявию маърифатӣ ҷамъоварӣ шудаанд. Ҳар як рафи китоб гӯё саҳифае аз таъриху фарҳанг ва илму маърифати башарро дар худ таҷассум менамояд.

Гӯшаи Пешвои миллат

Аз бахшҳои ҷолиби китобхона гӯшаи махсуси китобҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад.

Дар ин гӯша асарҳо, китобҳо ва дигар маводи ба фаъолияти давлатӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ, таърихӣ ва фарҳангии Пешвои миллат бахшидашуда гирд оварда шудаанд. Маводи мазкур барои шиносоӣ бо марҳилаҳои муҳими давлатдории навини Тоҷикистон, дастовардҳои даврони Истиқлолият ва сиёсати созандаи давлату Ҳукумати кишвар сарчашмаи муҳими омӯзиш ба ҳисоб меравад.

Гӯшаи мазкур ҳамчунин ба таҳкими худшиносии миллӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои давлатдорӣ мусоидат мекунад. Мутолиаи осори дар он гирдоваришуда ба хонандагон имкон медиҳад, ки дар бораи рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол, пешрафти иқтисод, илму маориф, фарҳанг, ободонӣ ва таҳкими сулҳу ваҳдати миллӣ маълумоти бештар пайдо намоянд.

Ҳамин тавр, дар баробари адабиёти тоҷикӣ ва хориҷӣ, ин гӯша ба китобхона ҳусни хос бахшида, муҳити онро аз лиҳози маърифатӣ ва ватандӯстӣ ғанӣ гардонидааст.

Китоб барои рушди маърифати касбӣ

Фаъолияти гумрукӣ аз кормандон донишҳои мукаммали ҳуқуқӣ, иқтисодӣ, молиявӣ ва касбиро талаб мекунад. Аз ин рӯ, китобхона дар баланд бардоштани сатҳи дониш ва малакаҳои касбии кормандони мақомоти гумрук низ метавонад нақши муассир дошта бошад.

Дар китобхонаи соҳавӣ адабиёти марбут ба фаъолияти гумрукӣ, ҳуқуқ, иқтисод, таърих, фарҳанг, забон ва дигар самтҳои зарурӣ ҷамъоварӣ ва ҳифз мешавад. Аз ҷумла, Кодекси гумрук, санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, адабиёти соҳавӣ, нашрияҳои расмӣ ва дигар маводи иттилоотӣ метавонанд барои омӯзиш ва такмили дониши касбӣ истифода шаванд.

Дар баробари ин, дастрасӣ ба захираҳои иттилоотии муосир низ аҳамияти рӯзафзун пайдо мекунад. Дар сомонаи расмии Хадамоти гумрук бахшҳои марбут ба қонунгузорӣ, санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва маводи соҳавӣ ҷой дода шудаанд, ки истифодаи онҳо имконияти омӯзишро боз ҳам васеъ менамояд.

Нақши китобдор низ дар ин раванд муҳим аст. Ӯ на танҳо китобро ба хонанда пешниҳод мекунад, балки барои интихоби адабиёти зарурӣ, пайдо намудани маводи соҳавӣ ва истифодаи дурусти сарчашмаҳои иттилоотӣ мусоидат менамояд.

Аз китобхона то маҳфили адабӣ

Китобхона танҳо макони нигоҳдории китоб нест. Муҳим он аст, ки китоб хонда шавад, андеша ба вуҷуд орад ва ба рушди маънавии инсон таъсир расонад.

Бо ҳамин мақсад дар китобхонаи Хадамоти гумрук намоишҳои китобӣ, муаррифии адабиёти нав, маҳфилҳои китобхонӣ, суҳбатҳои маърифатӣ, вохӯриҳо ва чорабиниҳои фарҳангӣ баргузор мегарданд. Чунин иқдомҳо барои ҷалби кормандон ба мутолиа ва рушди фарҳанги китобхонӣ мусоидат мекунанд.

Махсусан барои ҷавононе, ки фаъолияти худро дар мақомоти гумрук оғоз менамоянд, китобхона метавонад ба муҳити муҳими худомӯзӣ табдил ёбад. Омӯзиши адабиёти соҳавӣ ба онҳо дар шиносоӣ бо таърихи соҳа, асосҳои фаъолияти гумрукӣ ва санадҳои ҳуқуқии марбут ба он ёрӣ мерасонад.

Аммо паҳлуи дигари фаъолияти китобхона низ ҷолиб аст — баргузории маҳфилҳои фарҳангиву адабӣ. Ин маҳфилҳо кормандонро бо ҳаёту эҷодиёти шахсиятҳои барҷастаи илму адаб ошно намуда, барои эҳёи фарҳанги мутолиа ва таҳкими маърифати маънавию фарҳангӣ замина фароҳам меоранд.

Дар китобхонаи Хадамоти гумрук ба муносибати санаҳои муҳими адабӣ ва фарҳангӣ як қатор маҳфилҳои маърифатӣ баргузор шудаанд. Аз ҷумла, маҳфилҳои бахшида ба зодрӯзи устод Садриддин Айнӣ, 115-солагии Мирзо Турсунзода, 85-солагии устод Лоиқ Шералӣ ва бузургдошти Абуалӣ ибни Сино доир гардидаанд.

Дар ин чорабиниҳо паҳлуҳои гуногуни ҳаёт ва фаъолияти фарзандони фарзонаи миллат, саҳми онҳо дар рушди адабиёт, илм ва фарҳанги тоҷик мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд.

Ҳамчунин ба эҷодиёти Умари Хайём таваҷҷуҳи хосса зоҳир гардида, маҳфили адабӣ бахшида ба ин шоир, файласуф ва донишманди маъруф баргузор шудааст. Чунин маҳфилҳо имкон медиҳанд, ки кормандон бо осори гаронбаҳои классикони адабиёти форсу тоҷик ва мероси маънавии онҳо бештар ошно шаванд.

Айни замон дар китобхонаи Хадамоти гумрук омодагӣ ба баргузории маҳфили навбатии адабӣ бахшида ба Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ идома дорад. Ин иқдом нишон медиҳад, ки маҳфилҳои китобхонӣ ва чорабиниҳои адабиву маърифатӣ ба яке аз самтҳои муҳими фаъолияти китобхона табдил ёфтаанд.

Китоб — пайванди гузаштаву имрӯз

Баргузории чунин маҳфилҳо танҳо таҷлили санаҳои муҳим нест. Ҳар як маҳфил фурсатест барои бозгашт ба сарчашмаҳои маънавии миллат, шиносоӣ бо осори бузургон ва дарёфти андешаҳои созанда барои зиндагӣ ва фаъолияти имрӯз.

Осори Айнӣ, Турсунзода, Лоиқ, Ибни Сино, Умари Хайём ва Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ танҳо мероси таърихӣ нест. Онҳо ганҷинаи маънавие ҳастанд, ки барои насли имрӯз ва фардо низ аҳамияти бузург доранд.

Дар ин маънӣ, китобхона метавонад пуле миёни гузаштаву имрӯз ва имрӯзву фардо бошад. Ҳар китобе, ки хонда мешавад, як қадами дигар ба сӯи дониш, маърифат, худшиносӣ ва камолоти маънавӣ мебошад.

Китобхона дар замони рақамикунонӣ

Рушди технологияҳои рақамӣ дар назди китобхонаҳо низ вазифаҳои нав мегузорад. Имрӯз танҳо нигоҳдории китоб кофӣ нест. Зарурати истифодаи захираҳои электронӣ, низомҳои электронии ҷустуҷӯ ва дигар имкониятҳои муосири иттилоотӣ рӯз ба рӯз меафзояд.

Раванди рақамикунонии соҳаҳои гуногуни фаъолияти гумрукӣ низ аҳамияти фарҳанги иттилоотиро бештар менамояд. Аз ин рӯ, рушди китобхонаҳои соҳавӣ ва истифодаи васеи имкониятҳои рақамӣ метавонад ба беҳтар гардидани дастрасии кормандон ба иттилооти зарурӣ мусоидат кунад.

Дар чунин шароит китобхона бояд ҳамқадами замон бошад — ҳам хазинаи китобҳои чопӣ ва ҳам маркази дастрасӣ ба иттилооти муосир.

Маърифат — заминаи масъулияти касбӣ

Корманди мақомоти гумрук дар иҷрои вазифаҳои худ бо масъалаҳои муҳими ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ сарукор дорад. Аз ин рӯ, сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва фарҳанги касбии ӯ дар фаъолияти ҳаррӯза аҳамияти хосса дорад.

35 соли Истиқлолият моро водор месозад, ки ба арзиши дониш ва маърифат бештар таваҷҷуҳ намоем. Зеро корманди босавод, дорои ҷаҳонбинии васеъ ва ҳисси баланди масъулияти шаҳрвандӣ метавонад рисолати касбии худро бо садоқат ва масъулияти бештар анҷом диҳад.

Аз ин нигоҳ, китобхона дар низоми мақомоти гумрук танҳо як ҳуҷра ё маҷмӯи рафҳои китоб нест. Он метавонад муҳити омӯзиш, худомӯзӣ, андешаронӣ ва рушди маънавии кормандон бошад.

Ҳамин гуна, фаъолияти китобхонаи Хадамоти гумрукро набояд танҳо бо шумораи китобҳои дар он маҳфузбуда арзёбӣ кард. Арзиши воқеии китобхона дар он аст, ки чанд нафарро ба китоб, дониш ва маърифат наздик мекунад.

Имрӯз, дар остонаи ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, китобхонаи гумрукро метавон яке аз гӯшаҳои муҳими фарҳангиву маърифатии низоми гумрук номид. Зеро ҳифзи сарҳади иқтисодии давлат танҳо бо таҷҳизоту технология амалӣ намешавад — дар паси он дониш, масъулиятшиносӣ, ҷаҳонбинии васеъ ва фарҳанги баланди касбӣ меистад.

Истиқлолият моро соҳиби давлат кард, китоб бошад, моро соҳиби дониш ва маърифат месозад. Пайванди ин ду арзиши бузург — Истиқлолият ва дониш — заминаи боэътимоди фардои ободи Тоҷикистон аст.

Ва китобхона, ҳамчун чароғи маърифат, метавонад дар ин роҳи созанда ҳамеша равшанӣ бахшад.

Маркази матбуоти Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон